Preview

Информатика

Расширенный поиск

Праектаванне беларуска- і рускамоўных натуральна-маўленчых інтэрфейсаў для даведкавых сістэм

https://doi.org/10.37661/1816-0301-2021-18-4-40-52

Полный текст:

Аннотация

М э т ы. Галоўнай мэтай працы з’яўляецца даследаванне натуральна-маўленчых карыстальніцкіх інтэрфейсаў, а таксама стварэнне прататыпу такога інтэрфейсу на прыкладзе двухмоўнай пытальна-адказнай

дыялогавай  сістэмы  з  выкарыстаннем  рускай  і  беларускай  моў.  Натуральна-маўленчыя інтэрфейсы даследуюцца з пункту гледжання выкарыстання натуральнай мовы для арганізацыі дыялогу карыстальніка з камп’ютарнай сістэмай. Пры гэтым абмяркоўваюцца асноўныя складанасці, звязаныя з неадназначнасцю натуральнай мовы і неадпаведнасцю магчымасцей рэалізацыі натуральна-маўленчага інтэрфейсу спадзяванням карыстальніка.

М е та д ы. Прыводзяцца асноўныя прынцыпы мадэлявання натуральна-маўленчага карыстальніцкага інтэрфейсу. Будучы інтэлектуальнай сістэмай, у якасці асноўных сваіх кампанентаў ѐн мае базу ведаў, машыну  апрацоўкі  ведаў  і  карыстальніцкі  інтэрфейс.  Кампаненты  сістэмы  распазнавання  і сінтэзу маўлення па тэксце робяць натуральна-маўленчы інтэрфейс яшчэ больш зручным для карыстальніка.

В ы н ік і. Прадстаўлена апісанне прататыпа інтэрфейсу натуральнай мовы для інтэлектуальнай пытальна-адказнай сістэмы. Мадэль прататыпа ўключае ў сябе беларускую і рускую версіі падсістэмы («маўленне ў тэкст» і «тэкст у маўленне»), генерацыю адказаў у выглядзе натуральнай мовы і фармальнага тэксту. Дадатковы кампанент – падача на ўваход сістэмы чалавечага маўлення. Некаторыя дадзеныя, неабходныя для распазнавання натуральнага маўлення, захоўваюцца ў базе ведаў альбо ствараюцца на аснове існуючых ведаў. Сінтэз беларускага і рускага маўлення з'яўляецца неабходным для таго, каб зрабіць інтэрфейс на натуральнай мове больш зручным для карыстальнікаў.

З а к л ю ч э н н е. Прадстаўлена паслядоўнасць даследавання і праектавання натуральна-маўленчых карыстальніцкіх інтэрфейсаў. Прыводзіцца апісанне прататыпа інтэрфейсу натуральнай мовы для інтэлектуальнай пытальна-адказнай сістэмы.

Об авторах

Ю. С. Гецэвіч
Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Беларусь

Гецэвіч Юрась Станіслававіч - кандыдат тэхнічных навук, загадчык лабараторыі распазнавання і сінтэзу маўлення.

вул. Сурганава, 6, Мінск, 220012.



Д. А. Дзенісюк
Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Беларусь

Дзенісюк Дзмітры Анатольевіч - магістр тэхнічных навук.

вул. Сурганава, 6, Мінск, 220012.



С. А. Гецэвіч
Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Беларусь

Гецэвіч Святлана Анатольеўна - магістр філалагічных навук, малодшы навуковы супрацоўнік.

вул. Сурганава, 6, Мінск, 220012.



Л. І. Кайгародава
Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Беларусь

Кайгародава Леся Іосіфаўна - магістр тэхнічных навук, навуковы супрацоўнік.

вул. Сурганава, 6, Мінск, 220012.



К. А. Нікалаенка
Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Беларусь

Нікалаенка Кірыл Аляксандравіч - магістр тэхнічных навук.

вул. Сурганава, 6, Мінск, 220012.



Список литературы

1. Current trends in multilingual speech processing / H. Bourlard, J. Dines, M. Mathew-Doss, P. Garner, D. Imseng, …, F. Valente // Indian Academy of Science. − 2011. − Vol. 36, part 5. − P. 885−915.

2. Landauer T. K. Selection from alphabetic and numeric menu trees using a touch screen: Breadth, depth, and width / T. K. Landauer, D. W. Nachbar // CHI '85 Proc. of the SIGCHI Conf. on Human Factors in Computing Systems. – N. Y. : ACM, 1985. − Vol. 16, iss. 4. − P. 73−78.

3. Oppenhejm, A. V. From frequency to quefrancy: A history of the cepstrum / A. V. Oppenhejm, R. W. Schafer // IEEE Signal Processing Magazine. − 2004. − Vol. 21. − P. 95−106.

4. Rabiner, L. A. Tutorial on hidden Markov models and selected applications in speech / L. A. Rabiner // Proc. of the IEEE. − 1988. – Vol. 77, iss. 2. – P. 257−286.

5. Бовбель, Е. И. Скрытые марковские модели и машины на опорных векторах: от теории к практике : пособие для студентов естественно-научных специальностей / Е. И. Бовбель, И. Э. Хейдоров, Ю. В. Пачковский. − Минск : БГУ, 2007. − 131 с.

6. Бовбель, Е. И. Статистические методы распознавания речи: скрытые марковские модели / Е. И. Бовбель, И. Э. Хейдоров // Зарубежная радиоэлектроника. Успехи современной электроники. − 1998. − № 3. − С. 36−54.

7. Семантическая технология проектирования белорусско- и русскоязычных ЕЯ-интерфейсов вопросно-ответных систем / С. А. Гецевич [и др.] // Открытые семантические технологии проектирования интеллектуальных систем = Open Semantic Technologies for Intelligent Systems (OSTIS–2012) : материалы II Междунар. науч.-техн. конф., Минск, 16–18 февр. 2012 г. / редкол. : В. В. Голенков (отв. ред.) [и др.]. – Минск : БГУИР, 2012. – С. 401–412.

8. Гецевич, Ю. С. Система синтеза белорусской речи по тексту / Ю. С. Гецевич, Б. М. Лобанов // Речевые технологии. – 2010. – № 1. – С. 91–100.

9. Лобанов, Б. М. Компьютерный синтез и клонирование речи / Б. М. Лобанов, Л. И. Цирульник. – Минск : Беларус. навука, 2008. – 342 с.

10. Оппенгейм, А. В. Цифровая обработка сигналов / А. В. Оппенгейм, Р. В. Шафер. − М. : Связь, 1979. − 416 с.

11. Лобанов, Б. М. Компьютерная система анализа и интерпретации интонации речи / Б. М. Лобанов, В. А. Житко, Ю. А. Здоронок // Междунар. конгресс по информатике: информационные системы и технологии = International Congress on Computer Science: Information Systems and Technologies / под ред. С. В. Абламейко. – Минск : БГУ, 2016. – P. 589–594.


Рецензия

Для цитирования:


Гецэвіч Ю.С., Дзенісюк Д.А., Гецэвіч С.А., Кайгародава Л.І., Нікалаенка К.А. Праектаванне беларуска- і рускамоўных натуральна-маўленчых інтэрфейсаў для даведкавых сістэм. Информатика. 2021;18(4):40-52. https://doi.org/10.37661/1816-0301-2021-18-4-40-52

For citation:


Hetsevich S.A., Dzenisyk D.A., Hetsevich Yu.S., Kaigorodova L.I., Nikalaenka K.A. Design of Belarusian and Russian natural language interfaces for online help systems. Informatics. 2021;18(4):40-52. (In Bel.) https://doi.org/10.37661/1816-0301-2021-18-4-40-52

Просмотров: 157


Creative Commons License
Контент доступен под лицензией Creative Commons Attribution 4.0 License.


ISSN 1816-0301 (Print)
ISSN 2617-6963 (Online)