informИнформатикаInformatics1816-03012617-6963UIIP NASBinform-250Research ArticleОБРАБОТКА СИГНАЛОВ, ИЗОБРАЖЕНИЙ, РЕЧИ, ТЕКСТА И РАСПОЗНАВАНИЕ ОБРАЗОВSIGNAL, IMAGE, SPEECH, TEXT PROCESSING AND PATTERN RECOGNITIONАЎТАМАТЫЗАВАНАЯ ГЕНЕРАЦЫЯ АЛФАВІТНА-ПРАДМЕТНАГА ПАКАЗАЛЬНІКА УНІВЕРСАЛЬНАЙ ДЗЕСЯТКОВАЙ КЛАСІФІКАЦЫІ НА БЕЛАРУСКАЙ МОВЕAUTOMATED ALPHABETIC SUBJECT INDEX GENERATION FOR UNIVERSAL DECIMAL CLASSIFICATION IN BELARUSIANЛысыС. І.LysyS. I.

аспірант

PhD student

stanislau.lysy@gmail.comСтаніславенкаГ. Р.StanislavenkaH. R.

аспірант

PhD student

hanna.stanislavenka@gmail.comГецэвічЮ. С.HetsevichYu. S.

кандыдат тэхнічных навук

PhD (Engineering)

yuras.hetsevich@newman.bas-net.byАб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, МінскThe United Institute of Informatics Problems of the National Academy of Sciences of Belarus, MinskЦэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, МінскCenter for the Belarusian Culture, Language and Literature Researches of the National Academy of Sciences of Belarus, Minsk2018160620181524554Copyright © Лысы С.І., Станіславенка Г.Р., Гецэвіч Ю.С., 20182018Лысы С.І., Станіславенка Г.Р., Гецэвіч Ю.С.Lysy S.I., Stanislavenka H.R., Hetsevich Y.S.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://inf.grid.by/jour/article/view/250

Універсальная дзесятковая класіфікацыя (УДК) з’яўляецца міжнароднай класіфікацыйнай сістэмай, якая адпавядае найбольш істотным патрабаванням да класіфікацый: міжнароднасць, універсальнасць, пашыральнасць. Табліцы УДК былі перакладзены і апублікаваны цалкам ці часткова на больш чым 40 мовах, а выкарыстоўваецца УДК прыкладна ў 130 краінах свету. На тэрыторыі Беларусі УДК дзейнічае на працягу апошніх 50 гадоў. Аднак толькі ў 2016 г. з’явілася афіцыйнае выданне УДК на беларускай мове. Алфавітна-прадметны паказальнік (АПП), які складае больш за чвэрць выдання, быў падрыхтаваны пры дапамозе алгарытму, які аўтаматызаваў працэс яго стварэння. У артыкуле падрабязна апісваецца падыход да аўтаматызаванага стварэння АПП беларускамоўнага выдання УДК. Разглядаюцца патрабаванні да АПП, параўноўваюцца фарматы АПП, выкарыстаныя ў выданнях УДК розных краін. Таксама апісваюцца электронныя лінгвістычныя рэсурсы, неабходныя для аўтаматызаванай генерацыі АПП, прыводзіцца падрабязны пакрокавы алгарытм. У якасці падцверджання працаздольнасці і карэктнасці працы дадзенага алгарытму прыводзіцца распрацаваны праграмны прататып сістэмы генерацыі АПП УДК. Дадзены прататып быў непасрэдным чынам выкарыстаны пры стварэнні АПП першага выдання Універсальнай дзесятковай класіфікацыі на беларускай мове.

Universal Decimal Classification (UDC) is an international classification system that corresponds to the essential classification requirements: internationalism, universality, expansiveness. UDC Tables were translated and published fully or partially in more than 40 languages. UDC is used in nearly 130 countries. In Belarus UDC has been used for the last 50 years. But the official edition of UDC in the Belarusian language was released only in 2016. An alphabetic subject index (ASI) that makes more than a quarter of the edition was prepared with the help of an algorithm, which automated its creation. In the main part of the article an approach to automated ASI generation for Belarusian UDC edition is described in detail. Authors review ASI requirements, compare ASI formats used in different countries. Electronic linguistic resources needed for the automated generation of ASI are described in the article. The detailed step-by-step algorithm is provided. As confirmation of efficiency and correctness of the algorithm, a program prototype of ASI generation system was developed and described in the article. This prototype was directly used in ASI creation for the first edition of UDC in the Belarusian language.

 

апрацоўка электронных тэкстаўсістэмы класіфікацыібеларуская моваУніверсальная дзесятковая класіфікацыяалфавітна-прадметны паказальнікelectronic texts processingclassification systemsthe Belarusian languageUniversal Decimal Classificationalphabetic-subject indexReferencesMcIlwaine, I. C. The Universal Decimal Classification: a guide to its use / I. C. McIlwaine. – The Hague : UDC Consortium, 2007. – 278 p.McIlwaine I. C. The Universal Decimal Classification: a guide to its use. The Hague, UDC Consortium, 2007, 278 p.Інструментарый індэксатара і яго прымяненне ў бібліятэках Беларусі / Нацыянальная бібліятэка Беларусі ; склад. С. А. Пугачова. – Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2016. – 191 с.Puhachova S. A. (ed.) Instrumientaryj indeksatara i jaho prymianiennie ŭ biblijatekach Bielarusi. Toolkit of indexers and its use in the libraries of Belarus. Minsk, National Library of Belarus, 2016, 191 p. (in Belarusian).Універсальная дзесятковая класіфікацыя: звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў / Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Нацыянальная бібліятэка Беларусі ; рэдкал.: Ю. С. Гецэвіч [і інш.]. – Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2016. – 370 с.Hetsevich Yu. S., Puhachova S. A., Stanislavenka H. R., Kuzminich T. V., Narejka A., Hetsevich S. A. (eds.) Univiersaĺnaja dziesiatkovaja klasifikacyja: zvyš 10 000 asnoŭnych i dapamožnych klasaŭ. Universal Decimal Classification: more than 10 000 main and auxiliary classes. Minsk, National Library of Belarus, 2016, 370 p. (in Belarusian).Universele Decimale Classificatie: beknopte nederlandse uitgave / ed. G. J. A. Riesthuis. – The Hague : UDC Consortium, 2013. – 412 p.Riesthuis G. J. A. (ed.) Universele Decimale Classificatie: beknopte nederlandse uitgave. The Hague, UDC Consortium, 2013, 412 p. (in Dutch).Сербин, О. О. Подготовка УДК на украинском языке / О. О. Сербин // Библиосфера. – 2013. – № 2. – C. 69–73.Sierbin O. O. Podhotovka UDK na ukrainskom jazykie. Preparation of UDC in Ukrainian. Bibliosfiera, 2013, no. 2, pp. 69–73 (in Russian).Станіславенка, Г. Р. Выкарыстанне камп’ютарна-лінгвістычных сродкаў для перакладу ўніверсальнай дзесятковай класіфікацыі дамена «тэатр» з англійскай на беларускую мову і генерацыя алфавітна-прадметнага паказальніка / Г. Р. Станіславенка, Ю. С. Гецэвіч, С. І. Лысы // Актуальные вопросы германской филологии и лингводидактики : материалы XX Междунар. науч.-практ. конф. / Брест. гос. ун-т имени А. С. Пушкина ; редкол.: Е. Г. Сальникова [и др.]. – Брест, 2016. – C. 264–266.Stanislavenka H. R., Hetsevich Yu. S., Lysy S. I. Vykarystannie kamp’iutarna-linhvistyčnych srodkaŭ dlia pierakladu ŭniviersaĺnaj dziesiatkovaj klasifikacyi damiena «teatr» z anhlijskaj na bielaruskuju movu i hienieracyja alfavitna-pradmietnaha pakazaĺnika [Using computational linguistic tools for translation of Universal Decimal Classification («theater» domain) from English into Belarusian and generation of Alphabetical Subject Index]. Aktuaĺnyje voprosy hiermanskoj filolohii i linhvodidaktiki [Relevant questions of German philology and linguistics : XX International Scientific and Practical Conference Proceedings]. Brest, 2016, pp. 264–266 (in Belarusian).Станиславенко, А. Г. Этапы подготовки первого издания УДК на белорусском языке / А. Г. Станиславенко, С. И. Лысы, Ю. С. Гецевич // Информация в современном мире : докл. Междунар. конф., Москва, 25–26 октября 2017 г. / ВИНИТИ РАН. – М., 2017. – C. 297–303.Stanislavenka H. R., Lysy S. I., Hetsevich Yu. S. Etapy podhotovki piervoho izdaniia UDK na bielarusskom jazykie [Stages of preparation of the first edition of UDC in Belarusian]. Informaciia v sovriemiennom mirie : doklady Mieždunarodnoj konfieriencii [Information in the Modern World: Proceedings of the International Conference]. Moscow, 2017, pp. 297–303 (in Russian).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.