informИнформатикаInformatics1816-03012617-6963UIIP NASBinform-150Research ArticleОБРАБОТКА СИГНАЛОВ, ИЗОБРАЖЕНИЙ, РЕЧИ, ТЕКСТА И РАСПОЗНАВАНИЕ ОБРАЗОВSIGNAL, IMAGE, SPEECH, TEXT PROCESSING AND PATTERN RECOGNITIONФАНЕТЫЧНАЯ І АЛАФОННАЯ АПРАЦОЎКА ТЭКСТУ Ў СІНТЭЗАТАРЫ БЕЛАРУСКАГА І РУСКАГА МАЎЛЕННЯ ДЛЯ МАБІЛЬНЫХ ПЛАТФОРМАЎPHONETIC AND ALLOPHONIC TEXT PROCESSING IN BELARUSIAN AND RUSSIAN SPEECH SYNTHESIZER FOR MOBILE PLATFORMSГецэвічЮ. С.HetsevichYu. S.yury.hetsevich@gmail.comЛабанаўБ. М.LobanovB. M.lobanov@newman.bas-net.byПакладокД. А.PokladokD. A.dima.pokladok@gmail.comАб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН БеларусіRussian Federation201404102016022535Copyright © Гецэвіч Ю.С., Лабанаў Б.М., Пакладок Д.А., 20162016Гецэвіч Ю.С., Лабанаў Б.М., Пакладок Д.А.Hetsevich Y.S., Lobanov B.M., Pokladok D.A.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://inf.grid.by/jour/article/view/150

Апісваюцца метады пераўтварэння «графема – фанема» і «фанема – алафон» для беларускай і русскай моў на аснове экспертных правіл. Прапануюцца алгарытмы пераўтварэння «графема – фанема» і «фанема – алафон» для сінтэзу маўлення па тэксце для мабільных платформаў.

The article describes methods of «grapheme – phoneme» and «phoneme – allophone» conversions for Belarusian and Russian speech synthesis. For speech synthesizers on mobile platforms, the rule-based method has been selected. The article describes text processing algorithms at the input phase and rules for «grapheme – phoneme» and «phoneme – allophone» conversions, providing allophone chains for an acoustic processor. The developed algorithms were evaluated with respect to the reference-class stationary Multiphone text-to-speech synthesis system. The test data demonstrates a high accuracy level: over 80% for word processing, over 98% for phoneme processing and over 96% for allophone processing (for Belarusian and Russian languages). The subsequent work will be devoted to the improvement of practical realization of the developed algorithms.

ReferencesЛобанов, Б.М. Компьютерный синтез и клонирование речи / Б.М. Лобанов, Л.И. Цирульник. – Минск : Беларус. навука, 2008. – 344 с.Лобанов, Б.М. Компьютерный синтез и клонирование речи / Б.М. Лобанов, Л.И. Цирульник. – Минск : Беларус. навука, 2008. – 344 с.Taylor, P. Text-to-Speech Synthesis / P. Taylor. – N.Y. : Cambridge University Press, 2009. – 626 p. 3. Norkevičius, G. Knowledge-based grapheme-to-phoneme conversion of Lithuanian words / G. Norkevičius, G. Raškinis, A. Kazlauskienė // SPECOM 2005, 10th Intern. Conf. Speech and Computer. – 2005. – P. 235-238.Taylor, P. Text-to-Speech Synthesis / P. Taylor. – N.Y. : Cambridge University Press, 2009. – 626 p. 3. Norkevičius, G. Knowledge-based grapheme-to-phoneme conversion of Lithuanian words / G. Norkevičius, G. Raškinis, A. Kazlauskienė // SPECOM 2005, 10th Intern. Conf. Speech and Computer. – 2005. – P. 235-238.Steffen-Batóg, M. An algorithm for phonetic transcription of orthographic texts in Polish / M. Steffen-Batóg, P. Nowakowski // Studia Phonetica Posnaniensia / eds. M. Steffen-Batóg, W. Awedyk. – Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAM, 1993. – Vol. 3. – P. 135–183.Steffen-Batóg, M. An algorithm for phonetic transcription of orthographic texts in Polish / M. Steffen-Batóg, P. Nowakowski // Studia Phonetica Posnaniensia / eds. M. Steffen-Batóg, W. Awedyk. – Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAM, 1993. – Vol. 3. – P. 135–183.Chalamandaris, A. Rule-based grapheme-to-phoneme method for the Greek / A. Chalamandaris, S. Raptis, P. Tsiakoulis // 9th European Conference on Speech Communication and Technology. – 2005. – P. 2937–2940.Chalamandaris, A. Rule-based grapheme-to-phoneme method for the Greek / A. Chalamandaris, S. Raptis, P. Tsiakoulis // 9th European Conference on Speech Communication and Technology. – 2005. – P. 2937–2940.Цирульник, Л.И. Алгоритм генерации фонемной последовательности по орфографичес-кому тексту в системе синтеза речи / Л.И. Цирульник // Информатика. – 2006. – № 4. – С. 61–70.Цирульник, Л.И. Алгоритм генерации фонемной последовательности по орфографичес-кому тексту в системе синтеза речи / Л.И. Цирульник // Информатика. – 2006. – № 4. – С. 61–70.Гецевич, Ю.С. Система синтеза белорусской речи по тексту / Ю.С. Гецевич, Б.М. Лобанов // Речевые технологии. – 2010. – № 1. – С. 91–100.Гецевич, Ю.С. Система синтеза белорусской речи по тексту / Ю.С. Гецевич, Б.М. Лобанов // Речевые технологии. – 2010. – № 1. – С. 91–100.Гецэвіч, Ю.С. Кампаненты для розных платформаў сінтэзатара маўлення па тэксце для інтэлектуальных сістэм / Ю.С. Гецэвіч, Д.А. Пакладок, Д.В. Брэк // Открытые семантические технологии проектирования интеллектуальных систем = Open Semantic Technologies for Intelligent Systems (OSTIS–2013) : материалы III Междунар. науч.-техн. конф. (Минск, 21–23 февр. 2013 г.) / редкол. : В.В. Голенков (отв. ред.) [и др.]. – Минск : БГУИР, 2013 г. – С. 375–382.Гецэвіч, Ю.С. Кампаненты для розных платформаў сінтэзатара маўлення па тэксце для інтэлектуальных сістэм / Ю.С. Гецэвіч, Д.А. Пакладок, Д.В. Брэк // Открытые семантические технологии проектирования интеллектуальных систем = Open Semantic Technologies for Intelligent Systems (OSTIS–2013) : материалы III Междунар. науч.-техн. конф. (Минск, 21–23 февр. 2013 г.) / редкол. : В.В. Голенков (отв. ред.) [и др.]. – Минск : БГУИР, 2013 г. – С. 375–382.Кароткая граматыка беларускай мовы. У 2 ч. Ч. 1. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія. – Мінск : Беларус. навука, 2007. – 351 с.Кароткая граматыка беларускай мовы. У 2 ч. Ч. 1. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія. – Мінск : Беларус. навука, 2007. – 351 с.Беларуская граматыка. У 2 ч. Ч. 1. Фаналогія. Арфаграфія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я.Коласа. – Мінск : Навука і тэхніка, 1985. – С 117–133.Беларуская граматыка. У 2 ч. Ч. 1. Фаналогія. Арфаграфія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я.Коласа. – Мінск : Навука і тэхніка, 1985. – С 117–133.Сучасная беларуская мова. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія : вучэбна-метадычны комплекс для студэнтаў 1-га курса спецыяльнасцей Г.10.02.01; Г.02.01.00 «Беларуская мова і літаратура». – Мінск : БДУ, 2002. – 144 с.Сучасная беларуская мова. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія : вучэбна-метадычны комплекс для студэнтаў 1-га курса спецыяльнасцей Г.10.02.01; Г.02.01.00 «Беларуская мова і літаратура». – Мінск : БДУ, 2002. – 144 с.Янкоўскі, Ф.М. Беларускае літаратурнае вымаўленне / Ф.М. Янкоўскі. – Мінск : Народная асвета, 1976. – 91 с.Янкоўскі, Ф.М. Беларускае літаратурнае вымаўленне / Ф.М. Янкоўскі. – Мінск : Народная асвета, 1976. – 91 с.Закон Рэспублікі Беларусь, 23 ліпеня 2008 г., № 420-З. Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі [Электронны рэсурс]. – 2013. – Рэжым доступу : http://www.pravo.by/ main.aspx?guid=3871&p0=H10800420&p2. – Дата доступу : 02.07.2013.Закон Рэспублікі Беларусь, 23 ліпеня 2008 г., № 420-З. Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі [Электронны рэсурс]. – 2013. – Рэжым доступу : http://www.pravo.by/ main.aspx?guid=3871&p0=H10800420&p2. – Дата доступу : 02.07.2013.Hetsevich, Y. Overview of Belarusian And Russian dictionaries and their adaptation for NooJ / Y. Hetsevich, S. Hetsevich // Automatic Processing of Various Levels of Linguistic Phenomena: Selected Papers from the NooJ 2011 Intern. Conf. / eds. Vučković Kristina, Bekavac Božo, Silberztein Max. – Newcastle : Cambridge Scholars Publishing, 2012. – P. 29–40.Hetsevich, Y. Overview of Belarusian And Russian dictionaries and their adaptation for NooJ / Y. Hetsevich, S. Hetsevich // Automatic Processing of Various Levels of Linguistic Phenomena: Selected Papers from the NooJ 2011 Intern. Conf. / eds. Vučković Kristina, Bekavac Božo, Silberztein Max. – Newcastle : Cambridge Scholars Publishing, 2012. – P. 29–40.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.